“Schat, ik denk dat ik toch helemaal veganist word.” Bart schrok zich een ongeluk toen ik die woorden alweer 3 jaar geleden uitsprak. En eerlijk gezegd had ik een paar jaar daarvoor ook nooit gedacht dat ik nog eens kaas en kwark aan de wilgen zou hangen. Ik die elke dag ontbeet met een halve liter kwark in haar ontbijtkom? Nee joh. Of nou ja, ik zag mezelf wel afstappen van kwark. Maar het leek me geen feest om dan de hele dag te moeten verantwoorden waarom je dat soort dingen niet eet. Toch ben ik inmiddels alweer 3 jaar veganist. Een goed moment om terug te blikken! Hoe bevalt het om te leven van “konijnenvoer”? Mis ik mijn kwark niet? En eet Bart eigenlijk ook vegan of niet?

Van vegetariër naar veganist

Dat ik veganist ben geworden, was geen vooropgezet plan. Ik ben sinds mijn 13e vegetariër en dacht eigenlijk dat ik dat altijd zou blijven. Destijds werd ik vegetariër omdat ik als klein meisje al een enorme dierenliefhebber was. Mijn hart kon het niet aan dat er voor mijn avondeten een dier dood zou gaan. Het was in die tijd – we hebben het over 2006 – best bijzonder als je vegetariër werd. Het vegaschap in de supermarkten was erg karig en bestond over het algemeen hooguit uit tofu, kaasburgers, een middelmatige vegetarische hamburger en natuurlijk blikken met bonen.

Op feestjes was ik vaak de enige die vegetarisch at. Ik weet nog dat de moeder van mijn eerste vriendje iedere keer dat ik daar was dezelfde vraag stelde: “Wil je vandaag niet tóch een keer rookworst eten?”. Helaas voor haar ben ik nooit overstag gegaan.

Gelukkig werd vegetarisch eten in de loop der jaren steeds normaler. Alleen veganist worden? Nee, dat leek me al die jaren echt een brug te ver. Ik was bang dat mensen dat “heftig” zouden vinden, en zag mijn eigen bloedwaarden al in het rood schieten. Heel lang kon ik me niet voorstellen dat je veganistisch eten gezond (als in: zonder tekorten) kunt aanpakken. Totdat bleek dat dat wél een optie is.

Niet cold turkey

Uiteindelijk heb ik min of meer toevallig en heel geleidelijk de overstap naar fulltime vegan eten gemaakt. Toen ik veel last had van prikkelbare darmen, moest ik een tijdje lactosevrij eten om te kijken of dat mijn klachten zou verminderen. Ik bleek inderdaad een heel klein beetje op lactose te reageren, maar niet dusdanig erg dat ik zuivel moest afschrijven. Alleen in diezelfde periode verscheen Boer Zoekt Vrouw op tv en werd in geuren en kleuren verteld hoe de koe en het kalfje van elkaar werden gescheiden na de geboorte. Ik heb die aflevering huilend gekeken, en zei daarna tegen Bart: “Maar als dit echt zo werkt, dan wil ik nooit meer kwark en yoghurt eten”. Ik leefde inmiddels al een tijdje kwark-, yoghurt- en kaasvrij vanwege mijn gevoelige darmen en dat ging me aardig af. Daarom durfde ik de overstap naar zuivelvrij opeens wél aan.

En eieren skippen? Dat is er later pas bij gekomen. Toen ik startte met lactosevrij eten, greep ik de gelegenheid aan om meer te experimenteren in de keuken. Ja, ik “kon” heel veel niet meer eten, maar er bleef ook nog van alles over. Nu ik toch bezig was, gaf ik mezelf ook de uitdaging om eivrij te bakken. Zonder druk. Als het niet zou lukken, was dat ook prima. Maar ik wilde het een kans geven.

Et voilà, na een paar maanden stuntelen met klikowaardige plomppuddingen (lees: mislukte vegan bananenbroden) als resultaat, haalde ik steeds vaker een rechtovereind staande cake zónder eieren uit de oven.

Zo ben ik – zonder het de naam ‘vegan’ te geven – steeds vaker veganistisch gaan eten. Eerst deed ik het alleen binnenshuis. Maar na een tijdje ging het me tegenstaan om buiten de deur wél aan de zuivelproducten te moeten. Ook leek het me voor mijn omgeving makkelijker als ik het een naam zou geven, zodat zij wisten waar ze aan toe waren. Dus verkondigde ik een paar jaar geleden ook bij vrienden en familie dat ik veganistisch zou gaan eten. Dat vond ik doodeng overigens, bang voor oordelen. Maar gelukkig is dat me alles meegevallen.

Mis je dan niet iets?

Daar was ik vooraf wel bang voor. Ik dacht dat ik verdrietig terug zou denken aan mijn bakken kwark en de kaas over mijn pasta. Maar achteraf valt dat alles mee. Ik focus zelf vooral op wat ik wél “kan” eten, niet op wat ik laat staan. Dat maakt het veel minder lastig.

De smaak van sojakwark vond ik overigens wel even wennen. In het begin smaakte het in mijn ogen naar karton en kon me niet voorstellen dat ik dit ooit voor mijn plezier zou eten. Maar naarmate ik langer geen echte kwark op had, begon ik de smaak van sojakwark juist normaal te vinden. Ik denk dat ik er nu zo erg aan gewend ben dat ik juist normale kwark vies zou vinden.

En de kaas? In het begin miste ik dat soms wel, maar inmiddels is mijn verlangen naar kaas wel verdwenen. In het begin probeerde ik nog allerlei vegan alternatieven voor kaas. Maar die zijn over het algemeen gewoon niet heel gezond én niet heel lekker, dus daar ben ik al snel mee gestopt. Ik heb een paar soorten veganistische kaas ontdekt die ik wél te pruimen vind, zoals die van Dreamfarm en de vegan Parmezaanse kaas van Lidl. Die eet ik af en toe. Daarnaast ben ik vooral verder gaan kijken dan vervangers voor kaas. Ik eet vaker gerechten waar geen kaas aan te pas komt, of ik maak zelf een kazig sausje met edelgistvlokken.

Lees ook: Beginnen met veganistisch eten | 11 tips uit eigen ervaring

Hoe doe ik dat met uit eten gaan?

Of ik dan echt nooit iets mis? Nou ja, soms baal ik als ik in een restaurant zit met weinig vegan opties op de kaart. In de Randstad is dat niet zo’n probleem en valt er vaak zelfs iets te kiezen. Maar als ik bijvoorbeeld naar de kop van Noord-Holland afreis, waar de helft van mijn familie woont, dan is een salade regelmatig de enige optie of moet je vragen of ze een vegetarisch gerecht kunnen downgraden door de kaas eraf te halen. Op zulke momenten word ik weer even wakker geschud en besef ik dat vegan eten niet overal bekend is.

Maar goed, ook op die momenten red ik me wel. Mijn strategie is om bij etentjes niet moeilijk te doen. Als er ook maar iets vegans op de kaart staat, dan neem ik dat. En als dat een karig gerecht is, eet ik gewoon – zonder klagen – in de auto naar huis nog een broodje pindakaas om mijn maag alsnog te vullen.

Verder is mijn tip (bij welke dieetwens dan ook) om vooraf het restaurant op te bellen en je wensen aan te geven. Ik doe dat standaard, ook als ik met familie of voor werk uit eten ga en niet zeker weet of er iets geregeld is. Restaurants kunnen niet altijd last-minute iets regelen. Maar als je het een paar dagen van tevoren laat weten, is er vaak wel een mouw aan te passen.

Verder probeer ik er dus luchtig mee om te gaan. Ik ga nooit met hoge verwachtingen naar een restaurant dat ik niet zelf heb uitgekozen. Soms ben ik blij verrast als er in een lunchroom in the middle of nowhere zowaar verdomd lekkere vegan taartjes op de etagère bij de high tea liggen. En soms stelt het een beetje teleur. Ach, dat overleef ik ook wel weer. Dan eet ik de volgende dag gewoon extra lekker als ik weer zelf kook.

Niet aan de grote klok hangen

Ik sta niet bepaald van de daken te schreeuwen dat ik veganistisch eet. Puur omdat dat meestal niet de leukste gesprekken oplevert, en ik het ook niet per se nodig vind om hier het hele gesprek over te laten gaan. “Leef en laat leven” is een uitspraak waar ik me helemaal in kan vinden. Ik heb ervoor gekozen om vegan te eten en ik hoop dat mensen in mijn omgeving dat respecteren, ondanks dat het soms misschien lastiger is met boodschappen doen. Andersom probeer ik te accepteren dat zij soms andere keuzes maken.

Ik kan wel idealistische discussies afsteken. Maar puntje bij paaltje ga ik mensen die er totaal anders instaan niet overtuigen van mijn punt, en zij mij ook niet van hun mening. Dus laat ik dat soort onderwerpen liever rusten, en focus ik graag op de dingen die ik wél gemeen heb met de ander.

Verder hoeft het gesprek van mij niet per se te gaan over wat er wel en niet op mijn bord ligt. Goed voorbeeld: vorig jaar volgde ik een leuke workshop voor mijn werk. De catering was fantastisch geregeld; er waren zelfs vegan brownies voor mij gefixt. Alleen als de cateraar die langsbrengt, klinkt altijd de onvermijdelijke vraag: “Wie is hier de veganist?”. Daarop steek ik dan een tikkeltje ongemakkelijk mijn hand op, omdat ik zeker weet dat het gesprek aan tafel daarna óók gaat over mijn veganisme. Waarom ik zo eet? Wat ik dan wel eet, wat niet? Hoe dat is? En hoewel ik geen enorme moeite heb met die vragen, heb ik het veel liever over andere thema’s. Over de workshop, over onze gedeelde passies…

Ik geloof zelf dat ik mensen niet zover krijg vaker vega(n) te eten door idealistische preken af te steken, maar misschien wél door te inspireren met recepten. Of door bij etentjes aan te bieden dat ik voor iedereen kook, waardoor een grote groep mensen zonder dat ze het doorhebben plantaardig eet.

Krijg je daar geen stomme opmerkingen over?

Nou, dat valt alles mee. Ook tot mijn eigen verbazing trouwens. Hoewel ik heus weleens vreemde blikken krijg of vermoed dat iemand er een felle mening over heeft, heb ik nooit denigrerende opmerkingen gehad. Ja, op Instagram reageren mensen weleens in de trant van “Dit is toch geen écht eten” of “Je mag ‘plantaardige melk’ geen ‘plantaardige melk’ noemen”. Maar daar kan ik prima mee overweg.

Wel vind ik het grappig om te merken dat mensen best wel vaak op dezelfde manier reageren als ik vertel dat ik vegan eet. Dit zijn de meest voorkomende reacties:

• “Oh maar ik eet ook echt niet veel vlees en vis, hoor! Ik probeer elke week wel een vega-burger te eten”. (Dit is verreweg de meest voorkomende opmerking. Ik moet hier altijd wel om lachen en zeg dan ook meteen: “Je hoeft je voor mij niet te verantwoorden hoor. Doe lekker je ding!”. Maar blijkbaar voelen mensen toch ergens de drang om hun vleesconsumptie te verdedigen.)
• “Maar eet je dan ook geen…?” [vul op de puntjes in: gehakt door je lasagne, kip, vis, eieren, ijsjes, taart van de bakker op de hoek]
• “Oh jeetje, dat is vast wel lastig, hè?!”
• “Nou, ik zou het niet kunnen, hoor!”
• “Ah oké, maar wat eet je dan wel?”
• “Heb je dan niet allemaal tekorten?”

Ik had er bijna een bingokaart van kunnen maken. Overigens vind ik die vragen nooit vervelend. Soms moet ik erom lachen (zoals bij de vraag of ik dan ook geen gehakt in mijn lasagne eet), maar nog vaker vind ik het leuk om antwoord te geven.

Eet je vriend dan ook vegan?

Nope, Bart eet niet vegan en ook niet vegetarisch. Wel glutenvrij, terwijl ik dat dan weer niet doe. Dat leidt soms tot logistieke vraagstukken op onze inductiekookplaat. Regelmatig staat er een pan op alle pitten, omdat we een pastasaus mét en eentje zonder gehakt maken, en omdat Bart daar glutenvrije pasta bij eet en ik voor normale volkoren pasta ga. Maar wij zijn er inmiddels wel aan gewend en balen hooguit van dat beetje extra afwas.

Bart is door mij wel meer avonden vleesvrij gaan eten, en dat moedig ik stiekem ook weleens meer aan dan hij misschien zou willen. Sorry, schat! Maar verder koop ik braaf elke week biologisch gehakt voor hem als dat op het boodschappenlijstje staat. We hebben alleen afgesproken dat hij het vlees altijd zelf klaarmaakt; daar waag ik me niet aan. Verder heb ik het geluk dat hij niet van vis of spareribs houdt. Dus discussies over visgeur en botten afkluiven hebben we nog nooit gehad.

Ben je weleens de mist in gegaan?

Yup, dat wel. Het aantal keer is gelukkig op één hand te tellen. Maar ik heb wel een paar keer iets gegeten in de veronderstelling dat het vegan was, terwijl dat niet zo bleek te zijn. Zo dacht ik dat mokkaboontjes vegan zijn, maar is de glanslaag gemaakt van schellak: de afscheiding van een bepaald soort luis. Maar goed, ik heb de boontjes uit dat zakje nog gegeten en koop ze dan gewoon niet meer. Ook heb ik weleens per ongeluk vleesvervangers gekocht die vegetarisch in plaats van vegan bleken. Daar heb ik toen iemand anders blij mee gemaakt.

Wel kwam ik er laatst achter dat aan mijn tandpasta melkeiwit is toegevoegd. Geen idee wat dat ingrediënt in een tube tandpasta doet trouwens! Omdat ik voor veel tandpasta’s allergisch ben (ik kan niet tegen een heel specifiek stofje waar tandpastamakers blijkbaar dol op zijn), ben ik die tandpasta toch blijven gebruiken. Tja, ik moet wel íets op mijn tanden smeren. Dan ga ik daarmee maar de mist in. Maar dat is het enige waar ik bewust een uitzondering voor maak.

En die tekorten dan?

Nou, die heb ik nog niet gehad sinds ik vegan eet. Ja, ik heb een keer een ijzertekort gehad. Maar dat komt doordat ik “gezegend” ben met heftige menstruaties en daardoor aan de onderkant al het ijzer weer verlies dat via mijn mond mijn lijf ingaat. Daarom slik ik op doktersadvies supplementen.

Verder ben ik naar diëtiste Lisa Steltenpool gegaan om naar mijn voedingspatroon te kijken voordat ik als veganist “uit de kast” kwam. Zij keek kritisch mee op welke voedingsstoffen ik moest letten en welke supplementen ik wel en niet nodig heb. Ik slik dus een paar supplementen op haar advies bij, en heb sindsdien nooit ergens een tekort van gehad. Sterker nog: sinds ik vegan eet, ben ik juist fitter en sterker geworden. Ik heb er onverwachts extra spiermassa bijgekregen door krachttraining te doen en extra plantaardige eiwitten (sojakwark, peulvruchten, etc.) te eten, dus ik denk dat ik qua voedingsstoffen wel goed zit.

Is veganistisch eten lastig?

Nee, ik vind het totaal niet lastig om veganistisch te eten. Ja, het is soms lastig als je met familie of vrienden bent, en mensen voor mij moeite moeten doen. Maar dat heeft ook weer iets moois met zich meegebracht. “Niet lastig willen zijn” is altijd een thema geweest in mijn leven, en ik denk dat veganistisch worden me in dat opzicht juist heeft geholpen om dat vaker los te laten. Door mijn veganistische eetpatroon móet ik soms wel lastig zijn, en leer ik ook dat dat niet erg is. Als mensen iets lekkers voor me hebben geregeld, ben ik daar altijd heel dankbaar voor en zeg ik wel een paar keer hoe lekker het smaakt.

Mensen vinden het vaak alleen maar fijn als ze weten hoe het zit en iets kunnen fixen. Dat heeft me grappig genoeg ook weer geholpen om vaker mijn wensen (op andere vlakken) uit te spreken.

Verder focus ik vooral op wat ik wél allemaal kan eten, en zie ik hoeveel dat wel niet is. Er verschijnen steeds meer vegan producten in de supermarkten, ik kan veel dingen zelf maken en de meeste standaard gerechten zijn prima te veganizen. Stiekem vind ik de vegan hapjes op verjaardagen er soms zelfs lekkerder uitzien dan de taartjes voor niet-vegan gasten. Dus nee hoor, ik vind dit prima haalbaar. Ik zit lekker in mijn vel, eet veel lekkers en ben creatiever geworden met koken. Dus wat mij betreft zijn er alleen maar wins.

En nee hoor, dit is geen promotie om ook veganist te worden. Volg daarin vooral jouw weg. Ook als je flexitariër bent, maak je al écht een verschil 🙂