Je krijgt een fikse domper voor je kiezen. Er gaat een huis aan je neus voorbij in je al maanden durende Funda-zoektocht. Je baas kondigt een reorganisatie aan. Of je vakantie wordt flink verpest doordat je plotseling getrakteerd wordt op een ontsteking. In al die situaties komt één eigenschap goed van pas: mentale veerkracht. Oftewel: de skill om te dealen met alles wat er op je pad komt, ook als het niet is waar je op had gehoopt. Veerkracht betekent dat je niet vergeet om op te staan nadat je bent gevallen. En dat is best een fijne skill om te hebben! Maar hoe ontwikkel je mentale veerkracht? Dit zijn mijn 9 tips nadat ik zelf het nodige voor mijn kiezen kreeg.

Wat is mentale veerkracht?

Mentale veerkracht betekent dat moeilijke situaties je niet volledig uit het veld slaan, maar dat je daar je weg in vindt. Niet door te doen alsof alles prima gaat. Mentale veerkracht betekent júist dat je al je emoties toelaat, dus ook de stress, de vlaag van woede of je verdriet. Je emoties verliezen alleen na een tijdje hun scherpe randje. Zelfs als je al die heftigheid voelt, weet tegenslag je er niet onder te krijgen. Je staat erbij stil en doorvoelt het, maar je laat het niet méér energie, tijd en hersencapaciteit opslokken dan het verdient.

Wat mij betreft is er één mooie quote die mentale veerkracht goed samenvat. Niet door mij bedacht, maar al heel vaak bij geglimlacht als ik hem voor de zoveelste keer tegenkwam op Pinterest:

“Life isn’t about waiting for the storm to pass. It’s about learning how to dance in the rain.”

Er zullen altijd dagen, weken of zelfs maanden zijn dat het regent. Je hoeft de regen dan niet weg te maken of te doen alsof het er niet is. Maar lukt het je wel om – zo goed als het kan – door te gaan met je leven, zelfs áls er regen is?

Veerkracht helpt je verder

Mentale veerkracht is een hartstikke handige eigenschap om op te kunnen rekenen. Uit een langdurige studie van Seery en zijn collega-wetenschappers blijkt dat mensen die enige tegenslag hebben gehad in hun leven hun mentale gezondheid gemiddeld als beter beoordelen dan mensen die nooit tegenslag hebben gehad. Dat is een hoopvol resultaat, toch?! De groep met enige mentale tegenslag was ook nog eens meer tevreden over het leven en ervaarde minder negatieve stress én minder last van nieuwe tegenslagen. Kijk, daar teken ik voor.

Het kan dus écht, op een fijne manier omgaan met tegenslagen. Of er af en toe zelfs sterker uitkomen.

Mijn ervaring met mentale veerkracht

Mijn eigen mentale veerkracht werd vorig jaar flink op de proef gesteld. Ik kreeg uit het niets (althans, zo voelde dat toen) een hele reeks aan lichamelijke klachten. Dat varieerde van bonkende hoofdpijn tot allergische huidreacties. Uiteindelijk bleek de oorzaak te liggen in rouw. Ik dacht dat ik ziekte en verlies in mijn familie al lang een plekje had gegeven. Maar, zo bleek, je kúnt verdriet en angst helemaal niet “een plekje” geven. Als je denkt van wel en vrolijk doordendert, dan trekt je lijf wel een keer aan de noodrem. Althans, mijn lijf wel.

Ik heb me destijds vaak geërgerd aan mijn tegensputterende lijf. Hállo, even normaal doen graag! Ik had helemaal geen zin om me een middelmatige versie van mezelf te voelen. Maar zoals met alles, ging ook dit voorbij. Mijn frustratie nam af; mijn vertrouwen groeide. Niet vanzelf, hoor. Daar kreeg ik fijne hulp bij en het ging met mini-stapjes vooruit (en ik moet toegeven: ibuprofen, een flinke portie extra zelfzorg en hypoallergeencrèmes hielpen ook een handje!)

Tegelijkertijd leerde deze periode me één ding: veerkrachtiger in het leven staan. In het begin zocht ik vooral zekerheid. Ik wilde zeker weten dat de klachten het voor gezien zouden houden. En ik moest zeker weten dat ik op de juiste weg was. Maar toen ik met dat vraagstuk bij een coach belandde, leerde zij me iets belangrijks: het doel moest niet zijn om pijn- en klachtenvrij te worden, maar om ondanks de klachten toch mooie plannen te maken en vertrouwen te blijven houden in mijn lijf. Dat hele traject heeft onwijs veel veranderd. Ten goede.

Ik leerde daar dat ik ook mét pijnklachten een fijn leven kan leiden. Ik leerde dat ik mezelf staande kon houden, ook al was er regelmatig onzekerheid. En ik leerde om de rottige emoties toe te staan – hoe rot ook. En warempel, uiteindelijk werd de pijn minder door te accepteren dát de situatie was zoals die was en door te blijven vertrouwen op mijn lijf, op mezelf en op de mensen om me heen.

De belangrijkste les die ik hieruit meenam:

Het tegenovergestelde van onzekerheid en angst is niet zekerheid. Je hebt tenslotte nooit 100% zekerheid. Het tegenovergestelde is zelfvertrouwen. Oftewel: dat je het vertrouwen hebt dat jij – wat er ook op je pad komt – je weg wel vindt.

Maar hoe doe je dat, mentale veerkracht opbouwen en positief blijven bij tegenslag? Dit zijn 9 tips die voor mij een verschil maakten.

Tip 1. Voel wat je voelt

Mentale veerkracht heeft niets met toxische positiviteit te maken. Het gaat niet over doen alsof alles pico bello in orde is, terwijl je je diep van binnen hondsberoerd voelt. Juist niet. Bij mentale veerkracht is het belangrijk dat je je emoties er juist uitgooit en ze daadwerkelijk voelt.

Als er iets naars of verdrietigs gebeurt, kun je je knap beroerd voelen. Dat is normaal. Sterker nog: het voelen en accepteren van je emoties is het begin van een veerkrachtige reactie. Na verloop van tijd veer je vanuit die stress of dat verdriet, beetje bij beetje, terug naar je gewone zelf. Of misschien zelfs naar een betere, meer oprechte versie van jou.

Gun jezelf de tijd om terug te veren of je nieuwe weg te vinden na wat er is gebeurd. Dat maakt veerkracht ook iets anders dan altijd maar sterk zijn. Je verandert niet door je tanden op elkaar te zetten en maar door te gaan. Juist het doorvoelen van je emoties en daarnaar handelen, helpt je verder.

Tip 2. Steek je energie alleen in dingen die je kunt veranderen

Sommige situaties zijn zoals ze zijn. Hoe hard je ook op en neer springt, je kunt er niets aan veranderen. Het is dan ook zonde om over die situaties te blijven peinzen. Als iets is gebeurd, kun je het sowieso niet meer omkeren. En misschien kon je er wel helemaal niets aan doen. Er zijn genoeg dingen in het leven die het gevolg zijn van pure pech. Dan kun je jezelf wel blijven afvragen wat je anders had moeten doen, maar die vraag verandert de situatie niet.

Maar er zijn (gelukkig) ook situaties waarin je wél een verschil kunt maken. Als je je baan verliest, dan kun je je een slag in de rondte solliciteren om een nieuwe functie te vinden. Als je merkt dat de bodem van je energietank in zicht komt, dan kun je iets doen om je energie op te krikken.

Misschien kost het je moeite om afspraken af te zeggen als pleasen je tweede natuur is. Of wellicht baal je dat je een nieuwe weg in moet slaan, terwijl de oude net zo goed beviel. Maar hoe lastig ook, je kunt iets doen!

• Als je merkt dat je hoofd overloopt, kun je er hulp bij betrekken. Dat kan bijvoorbeeld een coach zijn of een familielid, een vriend of je leidinggevende.
• Je kunt dingen doen waar je van ontspant om zo je gedachten af en toe te verzetten.
• Je kunt extra goed voor jezelf zorgen als er van alles speelt. Eet bijvoorbeeld voldoende en gezond en zorg dat je op tijd in bed ligt. Alle beetjes dragen bij aan je veerkracht.
• Je kunt het uitspreken als je veel moeite hebt met een reactie of keuze van iemand. Misschien kun je er niet voor zorgen dat diegene een andere keuze maakt. Maar je kunt wél laten weten dat je dit niet fijn vindt.
• Je kunt niet terugdraaien wat er is gebeurd, maar je kunt er wel lessen uit trekken voor de toekomst.
• Je kunt een verdrietige situatie soms niet verhelpen. Wel kun je jezelf toestaan om erom te huilen of te rouwen. Dat helpt al veel meer dan je verzetten tegen je gevoel.

Tip 3. Kijk naar wat er wel kan

Dat je een flinke draai aan het stuur moet geven omdat het leven andere plannen met je had, is ronduit zuur. Maar het is nooit het einde van de wereld. Er zijn zoveel meer mogelijke wegen dan de weg die jij aan het afrijden was.

Baal niet alleen van de weg die je nu (tijdelijk) moet afkappen, maar focus ook op de plannen B, C, D en E die wél mogelijk zijn. Als je oude plannen moet staken, kijk dan om je heen naar nieuwe plannen die wél haalbaar zijn.

Vind bijvoorbeeld een nieuwe hobby die je ontspanning geeft ten tijde van een burn-out. Pak het wandelen op als hardlopen er door een fikse blessure even niet in zit. Volg een loopbaancoachingtraject om te ontdekken wat je droombaan is als je huidige baan het overduidelijk niet meer is. Doe de dingen die zijn goed voor je lijf als je lichaam aan alle kanten tegensputtert. Of kijk of je andere vrijetijdsbesteding kunt vinden (vrijwilligerswerk, cursussen volgen, een creatieve hobby, honden uitlaten, etc.) als andere dingen er door omstandigheden even niet in zitten.

En ja, soms ben je door omstandigheden beperkt belastbaar en moet je daar (helaas) acceptatie in vinden. Maar probeer ook dan te zoeken naar wat er binnen jouw belastbaarheid past en wat je energie geeft nu.

Tip 4. Zet zelfzorg op #1

Ik weet het: jeukwoord-alert. Veel mensen denken bij zelfzorg vooral aan maskertjes met plakjes komkommer op de ogen. Maar ik bedoel met zelfzorg letterlijk zorgen voor jezelf. Dat mag natuurlijk met een bad en een komkommermasker zijn. Maar belangrijker nog zijn je eerste levensbehoeften. Juist als het tegenzit, is het belangrijk om van jouw mentale en fysieke gezondheid een topprio te maken. Ja, ook als je daar soms mensen voor moet teleurstellen.

Tip 5. Doe het niet alleen

Van in je eentje in een hoekje zitten huilen, wordt verdriet of boosheid sowieso niet minder. Steun van anderen is een fijne pleister op de wonden. Het helpt je om dingen te relativeren, of om weer lucht te ervaren of hoop te krijgen. En vooruit, soms ook gewoon om je minder eenzaam te voelen.

Soms weet je zelf niet meer hoe de puzzelstukjes in elkaar passen, terwijl een ander dat in één oogopslag ziet. Bespreek je spanningen of de vragen waar je – zelfs met goed zoeken – het antwoord maar niet op kunt vinden. Soms legt een ander dan de puzzel die jij niet kunt leggen. Soms helpt een gesprek simpelweg om je minder alleen te voelen. En soms geeft een praatje met iemand je meer vertrouwen in jezelf en in het punt waar je staat.

Vind je het fijn om er met een onbekende over te praten? Iemand die niet te dicht bij je staat en die met een objectieve blik kan meekijken? Overweeg dan om een psycholoog of coach in te schakelen. Zo kwam ik laatst een heel mooi initiatief tegen voor mensen uit Breda en omgeving: Onderonsje. Dit is geen therapietraject, maar een gesprek met een coach die vooral naar je luistert, je spiegelt en orde schept in de chaos van je gedachten. Soms is dát al alles wat je nodig hebt om weer verder te kunnen op jouw pad.

Tip 6. Durf mensen te vergeven

Boosheid is deels goed en nuttig. Het is een belangrijke manier om alle negatieve energie die in je zit om te zetten in kracht (yup, wijze woorden van de coach waar ik naartoe ging…). Tegelijkertijd heeft het weinig zin om maanden- of jarenlang boos te blijven over iets wat een dusdanig boze reactie niet verdient. Laat je niet te veel meeslepen door boosheid. Dat is zonde van de energie die je ook in andere dingen kunt steken.

Dat geldt zeker in kleine situaties, zoals wanneer iemand een rotreactie achterlaat onder je gezellige Instagram-post. Ja, dat ís rot. Maar je bereikt er niets mee om daar 24 uur later nog over te sikkeneuren. Probeer je boosheid er één keer uit te gooien, maar trek na een tijdje ook een streep. Daarvoor hoef je echt niet op je knieën te gaan of ‘Sorry’ te zeggen. Het helpt al als je tegen jezelf zegt “Joh, misschien had ze gewoon haar dag niet!” en dan weer doorgaat met je leven.

Ook als het gaat over grotere dingen, kan vergeving je veel brengen. Anderen vergeven betekent niet dat je goedpraat wat de ander heeft gedaan. Het betekent alleen dat je je aandacht verlegt naar andere dingen. Dat helpt uiteindelijk niet zozeer de ander, maar vooral JOU verder.

Ook jezelf vergeven is trouwens een belangrijke. Blijf niet hangen in de dingen die jij achteraf beter of anders had willen doen. Dat verdien je niet. Je hebt gedaan wat op dat moment binnen jouw mogelijkheden lag, en dat is oké. Meer had je niet kunnen doen.

Tip 7. Focus op de zekerheden die je wél hebt

Het leven is regelmatig een onzekere rollercoaster. Eentje waarvan je niet kunt overzien hoe de route – met al zijn butsen, abrupte ommezwaaien en loopings – verloopt, totdat je er middenin zit. Ja, er is veel onzeker. En ja, dat is soms spannend of zelfs angstig. Máár er zijn ook heel veel dingen waar je – in het onzekere gebeuren dat het leven heet – wél zeker van kunt zijn. Kijk daar eens goed naar en put daar vertrouwen uit.

Tip 8. Blijf dingen doen die je blij maken

Al is het maar iets kleins, zoals een wandeling maken of iets lekkers koken. Afleiding helpt je om niet alleen op de tegenslag te focussen, maar te blijven zien wat wél mooi of fijn is. Dat geeft lucht in een verder roerige tijd.

Dus staak niet opeens je hobby’s. Stop niet met je sportlessen of meditaties, puur omdat je je verdrietig voelt. Zeg niet gedachteloos al je afspraken af. Misschien geeft dat alles je juist de fijne afleiding die je nu kunt gebruiken.

En vind je het lastig om je gezicht nu te laten zien in gezelschappen, bijvoorbeeld omdat je het even niet wilt hebben over je ontslag, je miskraam of je relatiebreuk? Geef het vooraf aan! Zeg eerlijk dat je het spannend vindt om te komen en geef vooraf aan waar je liever wel en niet over praat. Anderen houden vast graag rekening met je.

Tip 9. Verlies never nooit je hoop

En als laatste: houd altijd dat laatste beetje hoop. Beloof me dat je nooit denkt dat de dingen niet meer beter worden. Stop nooit met geloven in betere tijden. Of houd in elk geval vertrouwen dat de scherpe randjes die je nu voelt, ooit een tikkeltje minder scherp zijn.

Niet alles slijt. Althans, niet altijd volledig. Maar niets is voor altijd zoals het nu is. Elke storm wordt ooit weer windstil, elke regenbui kent een eind, en elke hittegolf maakt ooit weer plaats voor meer koelte. Ook dit wordt minder. Houd je daaraan vast.

Vind jij jezelf veerkrachtig? En zo ja, wat helpt jou daarbij?