Relaxed in je auto van A naar B crossen? Het is voor veel mensen weggelegd, maar voor anderen kan datzelfde ritje zenuwslopend spannend zijn. Ik weet er alles van: ik heb 2x in mijn leven een tijdje rijangst gehad. Op die momenten voelde in de auto stappen voor een doodgewone rit van 1 uur alsof ik op het punt stond aan een parachute uit een vliegtuig te springen. Doodeng! Gelukkig ben ik beide keren binnen een jaar volledig van mijn rijangst afgekomen. Rijangst overwinnen is echt zo eng nog niet. Kilometers maken bleek voor mij de beste remedie. Met volle angst vooruit dus! Deze 9 tips hielpen mij van mijn rijangst af. Wie weet heb jij er ook iets aan!

Wat is rijangst?

Rijangst (“amoxofobie” met een duur woord) is angst voor autorijden – zover kwam je waarschijnlijk al. Maar eigenlijk is het best een breed begrip. Iedereen kan rijangst op een heel andere manier ervaren. De één is misschien bang om op de snelweg te rijden, de ander heeft een trauma overgehouden aan een paniekaanval in de auto, en weer een ander is als de dood voor rijden in de stad of bij noodweer. Het komt er in al die gevallen op neer dat je niet onbezorgd achter het stuur stapt, maar iets van angst voelt als je gaat autorijden. Misschien stap je daardoor helemaal niet meer in de auto. Misschien doe je dat nog wel, maar standaard met een flinke portie zenuwen in je lijf.

Alvast ter geruststelling: je bent zeker niet de enige met rijangst. Volgens Psyned heeft 1/8 van alle Nederlanders met een rijbewijs last van rijangst. Dat is dus meer dan 10% van alle automobilisten.

Hoe ontstaat rijangst?

Rijangst kan allerlei oorzaken hebben. Het is bewezen dat mensen met andere angstklachten (zoals een gegeneraliseerde angststoornis of een paniekstoornis) meer kans hebben om ook rijangst te ontwikkelen. Ook als je hoog in je stress zit (bijvoorbeeld door overspannenheid of burn-out) kan autorijden plotseling heel spannend voelen, zelfs als je jarenlang probleemloos hebt gereden. Dit werkt dan soms als een vicieuze cirkel: je krijgt fysieke stressklachten achter het stuur, koppelt de klachten aan het autorijden, en wordt vervolgens bang een volgende keer wéér die klachten te krijgen als je in de auto stapt. Daardoor koppel je angstklachten (al dan niet bewust) aan autorijden.

Daarnaast kan rijangst door specifieke oorzaken ontstaan, zoals:

• Je denkt te veel na over alles wat er op de weg kan gebeuren. Misschien overschat je de kans op een ongeluk of sta je te veel stil bij jouw snelheid en die van andere auto’s.
• Je bent niet zo zelfverzekerd over je rijkunsten. Je denkt dat jij niet zo goed rijdt als een ander of dat je minder goed overzicht hebt over de weg.
• Je bent je overbewust van je eigen kwetsbaarheid in de auto en die van anderen (jouw bijrijders en andere automobilisten).
• Je hebt specifieke angsten, bijvoorbeeld voor tunnels, snelwegen, drukke steden, bumperklevers of iets heel anders.
• Je hebt een negatief beeld van het rijgedrag van anderen en bent bijvoorbeeld bang dat iemand anders niet goed oplet en tegen jouw auto knalt.
• Je hebt ooit een traumatische ervaring op de weg meegemaakt, zoals een paniekaanval, een aanrijding (bij jezelf of bij iemand anders) of een heftige situatie die op het nippertje goed afliep.

Rijangst uit zich vaak in piekeren over een autorit én mogelijk ook in fysieke klachten achter het stuur. Denk aan hartkloppingen, hyperventilatie, hoofdpijn, buikpijn, zweten of een licht gevoel in je hoofd. Allemaal klachten die aangeven dat je lichaam zich schrap zet om iets te doen wat je spannend vindt.

Mijn ervaringen met rijangst na mijn rijexamen

Het is inmiddels 11 jaar geleden dat ik mijn rijbewijs heb gehaald. Ik herinner me het moment nog goed dat de examinator de magische woorden “Je bent geslaagd!” uitsprak. Ik kon haar wel omhelzen, want ik had er al zeker 80 rijlessen en 3 mislukte praktijkexamens opzitten. Tja, ik was geen natuurtalent, zullen we maar zeggen. Toch kreeg ik het rijden uiteindelijk onder de knie en stapte ik dolgelukkig met een roze papiertje het gemeentehuis weer uit.

Alleen in de eerste 2 jaar nadat ik mijn rijbewijs had gehaald, vond ik rijden maar wat spannend. Het idee dat er niemand op de stoel naast me zat om te checken of het wel goed ging, vond ik destijds doodeng. En dan reed ik ook nog in de auto van mijn ouders, waardoor het extra spannend voelde om de weg op te gaan. Als ik brokken maakte, zou ik daarmee ook nog eens de auto van iemand anders beschadigen.

In die 2 jaar kroop ik standaard met kriebels achter het stuur. Toch bleef ik rijden en mezelf steeds een beetje verder buiten mijn comfortzone pushen. Daardoor werd de angst steeds minder en reed ik na een paar jaar zelfs probleemloos in mijn uppie naar Friesland en heb ik ook vele kilometers over Duitse bergslingerweggetjes gereden. De auto in stappen was allang niet spannend meer.

En toen was de rij-angst even terug

Daarna heb ik 8 jaar lang angstvrij autogereden. Met mijn eigen fluorescerende groene bakkie cros ik met plezier het hele land door. Toch kwam de rijangst vorig jaar weer mijn leven binnenfietsen. Een jaar geleden kreeg ik tijdens een autorit naar Berlijn een paniekaanval. Dat het gebeuren wat me overkwam een paniekaanval heet, wist ik overigens op dat moment nog niet. Ik dacht toen vooral dat er iets in mijn hersenen gigantisch misging. Alles draaide om me heen, het viel me opeens op hoe snel de auto’s om me heen wel niet gaan en ik besefte opeens hoeveel er wel niet mis kan gaan als je met 100 kilometer per uur over de snelweg crost.

Ondertussen kon mijn angstige brein aan de opeenstapeling van lichamelijke ongemakken nog maar één conclusie verbinden: er is iets gigantisch mis met mijn lijf. Maar nee, het was “gewoon” een combinatie van hyperventilatie, vermoeidheid en spierspanning die mijn lijf in één keer op pauze zetten. In de auto – helaas voor mij.

Daar kwam nog bij dat ik na die paniekaanval een paar maanden last had van hoofdpijnaanvallen. Ook dat wakkerde rijangst aan: wat als ik ergens naartoe rijd, opeens hoofdpijn krijg en niet meer terug kan? Door die optelsom van ervaringen werd mijn auto na al die jaren plotseling weer spannend terrein. In de eerste maand voelde het al als een overwinning wanneer ik 15 minuten naar mijn ouders had gereden in mijn uppie.

Uiteindelijk hielp het me dat ik eerder rijangst had gehad. Ik wist wat me te doen stond om de rijangst te overwinnen: tóch achter het stuur kruipen. Zo snel mogelijk weer. Dan maar met heel veel spanning.

En ja, ik heb een paar maanden na die ervaring nog eens een paniekaanval achter het stuur gekregen. Maar – zo weet ik inmiddels – ook dát overleef je weer. Zoals het armbandje zegt dat ik vaak om mijn pols draag: “Just breathe”. Gewoon blijven ademen. Dan komt het – ook in de auto – weer goed. Inmiddels zijn we een jaar verder en rijd ik weer zonder kopzorgen (en zonder hoofdpijn!) overal en nergens naartoe. Het kostte me veel spannende “met volle angst vooruit”-momenten in de auto, maar mijn groene bakkie en ik hit the road again!

Rijangst overwinnen, hoe pak je dat aan?

Herken jij iets in mijn verhaal of heb je om andere redenen last van rijangst? Laten we elkaar een handje helpen! Ik deel graag 9 tips die mij hebben geholpen (en jou misschien ook helpen) om minder angstig achter het stuur te stappen.

1. Maak kilometers (dan maar mét angst)

Mijn ervaring is dat er maar één weg is om je rijangst te overwinnen: gewoonweg rijden. Kilometers maken. Het liefst zoveel mogelijk. Rijangst overwin je niet thuis op de bank. Ook niet door maar genoeg tips te googelen om je rijangst buitenspel te zetten, of door eindeloos te praten over waar je wel niet bang voor bent. Zoals mijn rijinstructeur 11 jaar geleden al zei: beter rijden leer je alleen maar door meters te maken. Dus rijangst overwinnen begint met vaker rijden. Ja, ook al is dat doodeng!

Doe het toch. Dan maar mét de angst onder je arm. Ook mét de angst ben je prima in staat om achter het stuur te zitten.

2. Sta jezelf toe om rij-angst te ervaren

Het meest baanbrekende inzicht dat ik over angst leerde, is dat angst op zich niet slecht is. De angst hóeft niet weg. Je mag nog regelmatig met angst achter het stuur zitten. Angst zelf zegt alleen maar dat je iets spannend vindt. Niets meer of minder dan dat!

• Angst is geen voorspeller dat er daadwerkelijk iets ergs gaat gebeuren. Het is maar een gedachte. Je angst heeft geen voorspellende gaven.
• Angst zorgt er niet voor dat je slechter gaat rijden. Je kunt prima rijden mét angst.
• Je angst is vaak nergens op gebaseerd. Zelfs als je ooit iets heftigs op de weg hebt meegemaakt, betekent dat niet dat het jou opnieuw tijdens deze rit overkomt. Angst bestaat uit doemgedachten, die erom bekendstaan dat ze over het algemeen niet erg realistisch zijn.
• Angst hoeft je er niet van te weerhouden om te rijden. Het is gewoon mogelijk om mét angst achter het stuur te kruipen.

Dus je hoeft niet angstvrij te zijn voordat je achter het stuur kunt gaan zitten. Je kunt ook met je angst gewoon rijden. Sterker nog: pas door te rijden, zal je angst minder worden. Dus rijd gewoon! Die angstgevoelens op zich krijgen je er heus niet onder.

Dit bericht op Instagram bekijken

Een bericht gedeeld door Romy Veul | vaker vrolijke blogger (@vakervrolijk)

3. Bedenk mini-uitdagingen voor jezelf

Veel mensen met rijangst vinden vooral bepaalde soorten ritjes spannend. Vaak zijn ritjes binnendoor van 10 minuten niet zo’n probleem. Maar misschien vind je allerlei andere dingen wél hartstikke spannend. Ben je bijvoorbeeld bang om over de snelweg te rijden? Vind je het spannend om in je eentje te rijden? Rijd je liever niet in het donker? Vind je rijden door de stad eng? Of rijden in het buitenland?

Alle angsten in één keer aanpakken, is niet nodig. Sterker nog: ik vind zelf rijden door de buitenlandse bergen nog steeds tamelijk spannend en vermijd dat ook na 11 jaar nog graag.

Wat kan helpen, is om een lijst met mini-rijuitdagingen te bedenken. Die kun je dan een voor een aangaan. Ik geef je graag ter inspiratie een paar voorbeelden van uitdagingen. Maar bedenk er vooral je eigen alternatieven voor.

• Daag jezelf uit om een langer stuk te rijden. Stel: je bent 20 minuten rijden gewend. Maak er eerst 30 minuten van, later 40 minuten, etc.
• Rijd voor het eerst een langer stuk over de snelweg.
• Ga een keer door de hevige regen of wind rijden.
• Pak een keer de auto voor een afspraak waar je normaal met het openbaar vervoer naartoe zou gaan (omdat het “te spannend” voelt om daarheen te rijden).
• Rijd een keer in je eentje door een drukke stad.
• Parkeer je auto eens in een parkeergarage, als je dat spannend vindt.
• Rijd een keer ’s avonds laat.
• Rijd voor het eerst in een andere auto dan die van jezelf.
• Stap in het buitenland een keer achter het stuur.
• Ook leuk: kies plekken waar je naartoe gaat rijden. Bijvoorbeeld: “Ik wil eens naar Zwolle rijden” of “Ik wil een keer mijn opa en oma bezoeken, die hier 1,5 uur vandaan wonen, en daarbij zelf rijden.”

Nogmaals: dat alles mag nog spannend voelen. Ik vind het bijvoorbeeld zelf ook nog steeds niet fijn om in een andere auto dan de mijne te rijden, maar daag mezelf toch graag uit om soms in Barts leaseauto (zie foto’s) te stappen.

Het fijne van mini-uitdagingen is dat je keer op keer succeservaringen opdoet. Je doet steeds opnieuw iets waarvan je eerst dacht dat het je niet zou lukken. Dat geeft extra vertrouwen en trots om ook de volgende uitdaging aan te gaan. En wie weet voelen sommige uitdagingen na een tijdje niet eens meer als uitdagingen. Zo vond ik het ooit doodeng om door hartje Amsterdam te rijden, maar doe ik dat inmiddels zonder zenuwen.

4. Blijf niet te lang achter het stuur vandaan

Als je autorijden spannend vindt, is de verleiding groot om een paar weken of zelfs maanden niet te rijden. Misschien heb je ook wel allerlei redenen om het niet te doen: je kunt ook prima overal komen met het OV of de fiets, of je partner rijdt zo graag. En ja, dat zijn goede redenen om niet op de stoel achter het stuur te kruipen. Toch is het goed om jezelf soms wél te dwingen om te rijden. Desnoods een keer zonder dat het per se moet!

Dwing jezelf om bijvoorbeeld minimaal 1-2x per week een stukje te rijden, al is het maar 10 minuten. Dan wordt het onderdeel van je dagelijks leven en ligt de drempel lager om het nog eens te doen. Ze zeggen in de gedragspsychologie vaak dat je iets 7x moet doen voordat het als een gewoonte voelt. Dus autorijden vraagt ook om het vaker te doen. Betrap jezelf op excuses en ga tóch voor die autorit.

Zo dwing ik mezelf nog steeds weleens om het stuur van Bart over te nemen, ook al is ons patroon inmiddels zo gegroeid dat Bart degene is die rijdt en ik er als passenger princess naast zit. Door dit soms bewust om te draaien, rijd ik een stuk vaker dan voorheen.

5. Spreek met jezelf een noodplan af

Iets wat mij het afgelopen jaar heeft geholpen om mijn rijangst te overwinnen, is elke keer met een noodplan achter het stuur stappen. Als ik een ritje ging maken dat ik spannend vond, bedacht ik een plan B. Stel dat het toch niet soepel verloopt, dan is er altijd nog een uitweg. Ik heb overigens nog nooit zo’n noodplan nodig gehad. Maar het idee dát er een plan B was, gaf me al rust om tóch achter het stuur te stappen.

Doordat ik zelfs de ergste doemscenario’s had getackeld met een plan B, kon ik het “Wat als?”-denken in mijn hoofd stoppen. Voor elke “Wat als?” had ik wel een oplossing paraat.

Dit zijn een paar voorbeeld-noodmaatregelen die mij door die eerste spannende ritten heen sleepten:

• Als je achter het stuur opeens niet lekker wordt, kun je altijd nog je auto naar de vluchtstrook of de berm manoeuvreren en daar met knipperlichten aan gaan staan.
• Als je niet hard durft te rijden op de snelweg, is het ook oké om op de rechterstrook te blijven plakken en niet harder te gaan dan 90 km/uur.
• Als het echt niet meer gaat of je te moe bent, kun je altijd bij een benzinestation parkeren of een afrit nemen. Desnoods pauzeer je 5x in 1 uur. Het maakt niet uit. Als het je helpt, is dat ook oké.
• Als de snelweg toch te spannend voelt, kun je vaak ook nog binnendoor rijden. App iemand dat je wat later bent, en pak die alternatieve route.
• En wanneer de weg toch te ver is, kun je misschien ook naar een station rijden en vanaf daar met het OV verdergaan.
• Als je met iemand anders rijdt, kun je altijd nog aan je bijrijder vragen om het stuur van je over te nemen (mits diegene een rijbewijs heeft uiteraard).

6. Volg een rijangst-cursus

Hier heb ik zelf geen ervaring mee, maar ik heb er goede verhalen over gehoord. Zelf heb ik zo’n cursus even overwogen na mijn paniekaanvalervaring, omdat er ook speciale cursussen zijn voor mensen die weleens paniekaanvallen achter het stuur krijgen. Uiteindelijk was dat bij mij niet nodig en had ik er voldoende aan om het rijden zo snel mogelijk weer op te bouwen. Maar het kan zeker een slimme zet zijn als je niet in je eentje van je rijangst afkomt. Je kunt dan met een professional op de stoel naast je weer vertrouwen krijgen dat het rijden jou heus goed afgaat. En je kunt ook meters maken met een professional die meekijkt – best fijn!

Je kunt op allerlei plekken cursussen volgen tegen rijangst. Dat kan bij rijscholen, maar ook bij instellingen die vooral ervaring hebben met angst. Kijk zeker even wat goed bij jou past en of de werkwijze van de coach/instructeur aansluit bij wat jij nodig hebt.

Een andere optie kan zijn om opnieuw rijlessen te volgen. Als je echt twijfelt aan je rijskills, is dat misschien een idee. Als je rijangst losstaat van je rijvaardigheid, zou ik eerder een kortdurende cursus overwegen.

7. Maak de stappen niet té groot

Bij rijangst overwinnen werken te grote doelen vaak averechts. Je hoeft niet meteen van Amsterdam naar Groningen te kunnen rijden, of je hele vriendengroep op sleeptouw te nemen in de auto. Houd je stappen lekker klein en bouw het op, zodat het je succeservaringen in plaats van nieuwe panieksituaties oplevert. Zo heb ik de eerste maanden na de paniekaanval alle ritjes langer dan 3 kwartier gemeden. Pas toen ik opnieuw veel rijervaring had opgedaan en meer vertrouwen in mijn rijkunsten kreeg, reed ik weer zelf een uur of langer.

Toen ik net weer ging rijden, wilde ik ook te snel weer alles moeiteloos kunnen. Ik weet nog dat ik mezelf vlak na die paniekaanval pushte om maar gewoon een half uur naar een vriendin te rijden. Over de snelweg, in het donker, in mijn uppie. Alleen doordat het zo’n grote stap was, kreeg ik juist tijdens die rit opnieuw veel spanning. Ik had een uur later nog trillende benen. Achteraf besefte ik dat deze stap misschien wat groot was, en ben ik het langzamer gaan opbouwen. Dat werkte voor mij veel beter! Kleine stapjes zijn tenslotte ook stapjes, en juist kleine stappen helpen je om (naast meer rijvaardigheid) ook meer vertrouwen in jezelf op te bouwen.

8. Blijf ademen

Niet voor niets liet ik een armbandje maken met de tekst “Just breathe”. Dat is mijn lijfmotto geworden in allerlei spannende situaties.

Ik heb namelijk de neiging om onbewust mijn adem in te houden als ik iets eng vind (chronische hyperventilatie noemen ze dat – klinkt overigens, in mijn geval, heftiger dan het is!). Alleen als je je adem inhoudt, gaat je lijf alleen maar meer stress vasthouden. Dus als ik weer eens spanning voel achter het stuur, ga ik bewust relaxter in mijn stoel zitten:

• Ik dubbelcheck of ik mijn schouders niet per ongeluk opgetrokken heb.
• Ik probeer mijn handen weer losjes om het stuur te houden in plaats van het stuur volledig fijn te knijpen.
• Ik dubbelcheck of ik niet mijn adem inhoud, en probeer weer dieper in- en uit te ademen.
• Ik kijk even of ik goed naar achteren in mijn stoelleuning zit en niet onbewust gespannen naar voren zit.

Mij heeft het enorm geholpen om mijn lijf bewust te ontspannen, juist in een situatie waarin ik me niet ontspannen voel. Als je je lichaam volledig op slot zet (schouders strak, je hoofd naar voren, je billen fijngeknepen…), dan stuur je nog meer stress-signalen naar je brein. Maar als je relaxed gaat zitten en blijft ademen, merk je vanzelf dat de spanning in je hoofd ook weer wat kan wegebben.

9. Vertrouw op je vermogen om jezelf te herpakken

En als laatste tip voor rijangst overwinnen: leer vertrouwen op je eigen kunnen in de auto. Niet altijd zal alles vlekkeloos verlopen. Alle automobilisten zijn ook maar mensen. Allemaal maken we soms verkeerde inschattingen. Je hebt ook niet overal controle over op de weg: niet over alle situaties en niet over het rijgedrag van anderen. Dus je hoeft niet 100% zeker te weten dat alles goed verloopt voordat je in de auto staat. Waar je wél op mag vertrouwen, is je intuïtie en je vermogen om met welke situatie dan ook zo goed mogelijk om te gaan.

Zo had ik, toen ik 9 jaar geleden net zelf achter het stuur durfde te stappen, een ervaring waarbij iemand me afsneed bij een uitvoegstrook. Ik moest vol op de rem trappen om niet op die auto te knallen met 100 kilometer per uur. Máár ik remde wel. Automatisch, in een split second. Mijn brein wist onbewust meteen wat het goede was om te doen, waardoor het goed afliep (alleen de chocola op de stoel naast me, die door de auto vloog na de rempartij, heeft het niet overleefd…). Die ervaring heeft me destijds veel vertrouwen gegeven dat ik heus weet wat ik moet doen.

Ook jij mag erop vertrouwen dat je uit jezelf wel het goede doet op de weg. Dat je ook als dingen verkeerd gaan jezelf kunt herpakken. Dat je, als je een paniekaanval zou krijgen, ook wel weer de juiste actie onderneemt door bijvoorbeeld naar de vluchtstrook af te druipen. En dat je vaak zat prima in staat bent om ongelukken te voorkomen, ook als je denkt van niet.

Twijfel niet te veel aan jezelf. Je bent tot veel meer in staat dan je nu beseft.

Heb jij ook last (gehad) van rijangst? Zo ja, wat heeft jou daarbij geholpen? 

De links naar bol zijn affiliate links.